Cần liều thuốc 'đắng' cho gian lận thi cử

Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay, con tôi dự thi tại một điểm trường hoàn toàn xa lạ, và phần lớn các bạn cùng lớp cháu cũng vậy. Trong buổi làm thủ tục, bố con tôi còn đi nhầm địa điểm vì trường THCS và trường THPT nằm cách nhau chỉ vài trăm mét, lại đều được sử dụng làm điểm thi.

Cũng may, nhờ các bạn thanh niên tình nguyện hướng dẫn, bố con tôi vẫn đến nơi kịp giờ. Nhưng sự lúng túng ấy cũng đủ để tôi hiểu thêm áp lực mà một đứa trẻ phải chịu trước kỳ thi quan trọng. Khi con vào thi, nhiều phụ huynh đứng ngoài cổng trường vẫn chưa hết lo vì đây là lần đầu các con đến nơi này.

Trong khi đó, tại một hội đồng thi ở tỉnh, dư luận đặt câu hỏi khi phần lớn số điểm tuyệt đối một môn của địa phương này lại xuất hiện tại cùng một điểm thi, các bài thi này còn tập trung trong dải hơn 300 thí sinh có số báo danh gần như liên tiếp, với nhiều em thi ngay tại trường mình đang học. Cơ quan điều tra sau đó áp dụng biện pháp tố tụng khẩn cấp đối với một giáo viên để làm rõ dấu hiệu bất thường, nhưng chưa thể quy trách nhiệm khi chưa có kết luận chính thức. 

Học sinh dự thi THPT 2026. Ảnh: Thạch Thảo

Việc thí sinh thi tại trường mình tự thân không phải dấu hiệu gian lận. Tuy nhiên, quen đường đi, khuôn viên và phòng học vẫn giúp các em bớt bỡ ngỡ. Khi một số học sinh thi ở nơi xa lạ, còn số khác thi tại trường quen thuộc, sự công bằng không thể chỉ được đo bằng một đề thi và một đáp án.

Công bằng không chỉ nằm trong đề thi

Công bằng trong khảo thí còn nằm ở cách lựa chọn điểm thi, xếp phòng, phân công giám thị, bảo quản đề và xử lý dấu hiệu bất thường. Quy chế hiện hành đã quy định trách nhiệm của các lực lượng tham gia, còn việc bố trí điểm thi gần nơi học nhằm giảm áp lực đi lại, ăn ở. Điều đó cần thiết, nhất là tại địa bàn rộng hoặc Đăng Ký M.PG88 khó khăn, nhưng thuận tiện không thể thay thế giám sát độc lập.  

Giáo viên trường chuyên ở Tuyên Quang bị bắt giữ để điều tra liên quan đến kết quả điểm thi môn Toán cao bất thường. Ảnh: Công an Tuyên Quang

Nhìn lại hơn hai thập kỷ, gian lận thi cử tại PG 88 Nổ Hũ không đứng yên ở một phương thức. Từ sự buông lỏng, tiếp tay trong phòng thi, tiêu cực từng chuyển sang can thiệp dữ liệu bài thi ở một số địa phương, khiến hàng trăm kết quả bị nâng khống. Khi quy trình chấm thi và xử lý dữ liệu được siết chặt hơn, nguy cơ gian lận có thể tìm đến mắt xích khác, trong đó có chính phòng thi.

Đây không phải câu chuyện riêng của PG 88 Nổ Hũ. Vụ “Operation Varsity Blues” tại Hoa Kỳ cho thấy một mạng lưới đã tổ chức gian lận bài thi tuyển sinh và làm giả hồ sơ vận động viên để đưa con em các gia đình giàu có vào những trường đại học danh tiếng. Có người thi hộ, có người đóng vai giám thị để sửa đáp án sau khi thí sinh hoàn thành bài. 

Tại Singapore, một đường dây gian lận kỳ thi O-Level từng dùng điện thoại giấu trong người, Bluetooth và tai nghe màu da để truyền đề ra ngoài rồi đọc đáp án trở lại.

Những ví dụ này cho thấy nơi nào một kỳ thi quyết định cơ hội lớn, nơi đó sẽ có người dùng tiền bạc, quan hệ và công nghệ để tìm lợi thế. Chống gian lận vì thế phải dựa vào một quy trình có thể kiểm tra và truy lại. 

Nga không từ bỏ kỳ thi Nhà nước thống nhất EGE sau những tranh cãi về gian lận, mà đưa công nghệ vào toàn bộ chuỗi tổ chức. Theo hướng dẫn năm 2026, đề thi được chuyển dưới dạng bảo mật, in tại điểm thi, bài làm được quét sau khi kết thúc và dữ liệu Xổ Số PG 88 được chuyển về trung tâm xử lý. Khu vực in, quét, sắp xếp và đóng gói tài liệu đều thuộc phạm vi giám sát; quan sát viên xã hội có thể theo dõi cả điểm thi lẫn trung tâm xử lý. 

Điểm đáng học ở Nga không chỉ là camera hay máy dò kim loại, mà là rút ngắn thời gian đề thi và bài làm nằm ngoài hệ thống truy vết. Người tiếp cận tài liệu, thời điểm thao tác và đường đi của dữ liệu đều phải để lại dấu vết, để khi có nghi vấn cơ quan chức năng có thể lần lại hành trình bài thi. Cách làm ấy giúp giảm bớt những khoảng trống một cá nhân có thể lợi dụng mà không để lại bằng chứng.

Trung Quốc lựa chọn hệ thống phòng vệ nhiều lớp cho kỳ thi Gaokao. Năm 2026, nhiều địa phương áp dụng cổng kiểm tra thông minh kết hợp kiểm tra thủ công, giám sát video toàn bộ phòng thi, dò tín hiệu vô tuyến và tăng cường phát hiện điện thoại, đồng hồ, kính thông minh. Một số nơi còn kết hợp giám sát tại chỗ, giám sát lưu động, giám sát qua video và luân chuyển giám thị giữa các địa bàn để giảm ảnh hưởng của quan hệ quen biết. 

Công nghệ tại Trung Quốc đi cùng chế tài hình sự đối với hành vi tổ chức gian lận, bán đáp án hoặc thi hộ. PG 88 Nổ Hũ không cần sao chép nguyên vẹn mô hình ấy, nhưng có thể tham khảo cách kết hợp nhân sự chéo, kiểm soát thiết bị, giám sát có lưu vết và trách nhiệm pháp lý rõ ràng.

Điều quan trọng không phải là làm cho phòng thi trở nên nặng nề, mà là khiến mọi hành vi can thiệp đều khó thực hiện và có khả năng bị phát hiện. 

Liều thuốc “đắng” phải đủ cụ thể

Việc đầu tiên cần làm là thống nhất nguyên tắc bố trí điểm thi trên phạm vi cả nước. Ở đô thị và nơi đi lại thuận lợi, nên áp dụng nguyên tắc học sinh không thi tại chính trường mình đang học. Tại miền núi, hải đảo hoặc địa bàn không thể bố trí như vậy, học sinh vẫn có thể thi tại trường sở tại nhưng cần trộn thí sinh từ nhiều trường và tăng cường giám sát độc lập ở những điểm mà học sinh một đơn vị chiếm tỷ lệ quá lớn.

Việc phân điểm thi, phòng thi và nhân sự nên được thực hiện bằng một hệ thống phần mềm chung. Hai giám thị trong một phòng cần đến từ hai đơn vị khác nhau; trưởng điểm thi, thanh tra và cán bộ công nghệ không nên cùng nằm trong một mạng lưới quản lý trực tiếp. Danh sách làm nhiệm vụ chỉ được tạo ngẫu nhiên sát giờ, còn mọi thay đổi bằng tay phải được ghi lại và xác định người phê duyệt.

Trong kỳ thi, camera nên được triển khai theo lộ trình tại những điểm có mức độ rủi ro cao, kèm quy định chặt về phạm vi ghi hình, thời hạn lưu trữ và quyền truy cập. Thiết bị dò tín hiệu có thể được dùng để phát hiện phương tiện truyền tin trái phép, nhưng không nên phá sóng tràn lan vì có thể ảnh hưởng đến liên lạc hợp pháp. Công nghệ không thay thế giám thị, nhưng giúp lưu lại bằng chứng mà mắt người không thể quan sát hết.

Trước khi công bố điểm, dữ liệu cần được phân tích tự động để nhận diện các cụm kết quả bất thường. Hệ thống không chỉ đếm số điểm 10 mà còn phải so sánh điểm trung bình từng phòng, mức độ giống nhau giữa các chuỗi đáp án, tỷ lệ cùng chọn một phương án sai và chênh lệch khó giải thích so với dữ liệu học tập trước đó. Khi chỉ báo vượt ngưỡng, bài thi, dữ liệu chấm, lịch phân công và hình ảnh giám sát phải được bảo toàn để kiểm tra độc lập.

Về lâu dài, PG 88 Nổ Hũ cần xây dựng ngân hàng câu hỏi quốc gia đủ lớn, được thử nghiệm và hiệu chuẩn để tạo nhiều đề tương đương về nội dung, độ khó và khả năng phân loại. Đây không chỉ là đảo thứ tự câu hỏi hoặc đáp án, mà phải làm giảm khả năng một lời giải chung có thể truyền cho cả phòng. Mỗi câu hỏi cần có hồ sơ về người biên soạn, người thẩm định và lịch sử truy cập.

Kỳ thi tốt nghiệp THPT vẫn cần được duy trì như một chuẩn chung quốc gia. Tuy nhiên, cần mở rộng các kỳ thi chuẩn hóa được tổ chức nhiều lần trong năm, có cơ chế quy đổi minh bạch và được nhiều trường cùng công nhận, để một lần ốm, một sự cố hoặc một ngày tâm lý không ổn định không đóng lại cơ hội của một đứa trẻ.

Chế tài cũng phải phân biệt giữa thí sinh vi phạm quy chế với người tổ chức đường dây, làm lộ đề, thi hộ, truyền đáp án hoặc can thiệp dữ liệu. Những hành vi có tổ chức, trục lợi hoặc lợi dụng chức vụ phải bị xử lý nghiêm hơn.

Người vi phạm cần bị cấm tham gia công tác khảo thí trong thời gian dài hoặc vĩnh viễn. Đồng thời, ngành giáo dục cũng không nên dùng tỷ lệ đỗ hay số lượng điểm cao như một thước đo đơn giản cho chất lượng của giáo viên, nhà trường và địa phương.

Ngoài cổng trường thi, phụ huynh chúng tôi không mong con mình được ưu ái hơn bất kỳ ai. Chúng tôi chỉ mong các con cùng bước vào phòng thi với những điều kiện tương đương, cùng được bảo vệ bởi một quy trình đủ chặt chẽ và không phải nhiều năm sau mới biết cơ hội của mình từng bị người khác lấy mất.

Đó có thể là một liều thuốc đắng, tốn kém và không dễ thực hiện, nhưng cần thiết để giữ lại niềm tin vào sự công bằng của mỗi kỳ thi.